Yemekten önce, tuvaletten sonra, dışarıdan eve gelince... Gün içinde çocuğunuza kaç kez "elini yıka" dediğinizi saymaya kalksanız muhtemelen parmaklarınız yetmez. Oysa mesele hatırlatmak değil, çocuğun bunu kendi isteğiyle yapar hale gelmesi. İyi haber şu: el yıkama, doğru yaklaşımla çocukların en çok sevdiği rutinlerden birine dönüşebiliyor.
Bu yazıda, çocuk gelişimi ve hijyen alışkanlıkları üzerine önerilen, evde bugün uygulamaya başlayabileceğiniz 9 yöntemi bulacaksınız.
Eller, günün her anında yüzlerce yüzeyle temas ediyor: oyuncaklar, kapı kolları, okul sırası, park ekipmanları. Çocuklar da bu ellerle gözlerine, ağızlarına dokunuyor. Düzenli ve doğru el yıkama, günlük hayatta uygulanması en kolay ve en ucuz hijyen alışkanlıklarından biri.
Alışkanlık ne kadar erken yerleşirse, çocuk büyüdükçe o kadar az hatırlatmaya ihtiyaç duyar. Yani bugün harcadığınız 5 dakikalık emek, yıllar sonra "kendiliğinden" bir davranışa dönüşüyor.
Etkili bir el yıkama için genel öneri en az 20 saniyedir. Çocuğa "20 saniye" demek bir şey ifade etmez; ama "İyi Ki Doğdun" şarkısını iki kez mırıldanmak somut bir ölçüdür. Kısa, tanıdık bir şarkı seçin ve her el yıkamada birlikte söyleyin. Süre dolduğunda şarkı da bittiği için çocuk kendi kendine ne zaman durması gerektiğini anlar.
Yetişkinler için doğal olan hareketler (avuç içi, el sırtı, parmak araları, baş parmak, tırnak dipleri) küçük bir çocuk için soyut kalabilir. Bunun yerine dört basit adıma indirin:
Adım sayısı azaldıkça çocuğun süreci hatırlaması ve tek başına tamamlaması kolaylaşır.
Lavabonun yanına, çocuğun boyuna uygun bir yüksekliğe basit bir resimli çizelge asmak işe yarar. Dört adımı gösteren küçük çizimler, henüz okuma yazma bilmeyen bir çocuk için bile yeterli bir rehber olur. Çizelgeyi çocuğun kendisiyle birlikte hazırlamak, sürece dahil olma hissini de güçlendirir.
Her başarılı el yıkamada bir yıldız veya çıkartma yapıştırılan basit bir tablo, çocuklar için sürpriz derecede etkili olabilir. Haftanın sonunda belli sayıda yıldıza ulaşınca küçük bir ödül (ekstra masal vakti, sevdiği bir aktivite) tanımlayabilirsiniz. Amaç maddi bir ödül değil, çabanın görülüp takdir edildiğini hissettirmek.
Çocuklar söylenenden çok gördüklerini taklit eder. Siz mutfağa girmeden, yemek hazırlamadan önce ellerinizi yıkarken çocuğunuzun görmesini sağlayın. "Ben de şimdi elimi yıkıyorum, sen de gel yıkayalım" demek, "git elini yıka" demekten çok daha güçlü bir davettir.
Çocuklar için el yıkamayı asıl eğlenceli hale getiren şey çoğu zaman sabunun kendisidir. Sıkıldığında elde beyaz değil renkli köpük oluşan, meyve kokulu bir köpük sabun, sıradan bir zorunluluğu küçük bir "büyü anına" çevirir. Sugar Candy'nin farklı meyve kokularındaki renkli köpük sabunları tam bu ihtiyaca göre tasarlandı: çocuk pompaya bastığında beklediği renk ve koku ortaya çıkınca, elini yıkamak bir görev olmaktan çıkıp merakla beklenen bir an haline gelir.
"Şimdi elini yıka" yerine "Mango kokulu mu, çilek kokulu mu yıkayalım?" gibi bir seçim sunmak, çocuğun kontrol hissini artırır. İki seçenek arasından birini seçmek, hiçbir seçeneği olmamaktan çok daha az dirençle karşılanır.
Yemekten önce, tuvaletten sonra, dışarıdan gelince, evcil hayvanla oynadıktan sonra: bu anları çocukla birlikte bir listeye dökün. Liste ne kadar somut ve tekrarlanabilir olursa, çocuk o kadar hızlı içselleştirir. Zamanla hatırlatmaya gerek kalmadan bu anlarda kendiliğinden lavaboya yönelir.
Bir alışkanlığın yerleşmesi günler değil haftalar alabilir. Bazı günler unutulacak, bazı günler direnç gösterilecektir. Önemli olan cezalandırmadan, sakin bir tutarlılıkla aynı rutini tekrar etmek. Zamanla çocuk, hatırlatmaya ihtiyaç duymadan bunu kendi rutini haline getirir.
Çocuklar kaç yaşında el yıkamayı bağımsız yapabilir? Çoğu çocuk 3-4 yaş civarında, yetişkin gözetiminde ama fiziksel olarak bağımsız şekilde el yıkayabilir hale gelir. Tam bağımsızlık ve süreci hatırlama genellikle okul öncesi dönemde pekişmeye başlar.
Çocuğum el yıkamaya direniyor, ne yapmalıyım? Zorlamak yerine seçim sunmak, oyunlaştırmak ve kendi de gösterdiğiniz rol model davranışını sürdürmek genellikle en etkili yaklaşımdır. Direnç genellikle birkaç hafta içinde azalır.
Köpük sabun mu, sıvı sabun mu daha uygun? Köpük formülü, çocukların elinde daha kolay yayılması ve "eğlenceli" bir doku sunması nedeniyle özellikle küçük yaş grubunda tercih edilebilir. Detaylı karşılaştırma için "Köpük Sabun mu Sıvı Sabun mu?" yazımıza göz atabilirsiniz.
El yıkama sırasında hangi sabun içeriklerine dikkat etmeliyim? Çocuk cildi yetişkin cildine göre daha hassastır; paraben, SLS ve sert koku vericilerden uzak, dermatolojik test edilmiş ürünler tercih etmek cilt tahrişi riskini azaltır.
El yıkama alışkanlığı, tek seferlik bir talimatla değil; tekrar, oyun ve doğru araçlarla inşa edilen bir rutin. Şarkılı sayaç, resimli çizelge, ödül sistemi ve rol model olma davranışlarını bir araya getirdiğinizde çocuğunuz için bu, "yapılması gereken" değil "yapmak istediği" bir alışkanlığa dönüşür. İşin eğlence kısmını da renkli, meyve kokulu köpük sabunlarla desteklemek isterseniz Sugar Candy Color Edition ve Black Edition koleksiyonlarına göz atabilirsiniz.
